پلی اتیلن گلیکول چیست؟

این ماده یک ترکیب پلی اتر کریستالی و ترموپلاستیک است که با نام های پلی اتیلن اکسید، پلی اکسی اتیلن و POE نیز شناخته می شود. در خانواده پلیمرهای خطی دارد و وزن مولکولی این ماده از 200 تا چند میلیون متغیر است که مربوط به تعداد گروه های اکسید اتیلن است. نام تجاری آن به طول زنجیره پلیمری بستگی دارد. با توجه به وزن مولکولی در دو حالت مایع و جامد وجود دارد. این ماده با وزن مولکولی کمتر از 600 مایع است، در حالی که با وزن مولکولی 1000 و بالاتر جامد است. این ترکیب غیر فرار، محلول در آب، بی مزه و بی بو است. با آب، الکل ها، استرها، کتون ها، حلال های معطر و هیدروکربن های کلردار قابل اختلاط است. اما با آلکان ها، پارافین ها، موم ها و اترها غیر قابل اختلاط است. به طور کلی این ماده یک مولکول بی اثر با وزن مولکولی بالا است. به عنوان ماده کمکی در محصولات دارویی، مصارف پزشکی، به عنوان پوشش روان کننده، کرم های پوستی و خمیر دندان استفاده می شود.

PEG 600 چیست؟

PEG 600 ماده ای محصول در آب با شکل نیمه جامد است که وزن مولکولی بین 570 تا 630 دارد. چگالی آن با دما کاهش می یابد و از 1125.8 کیلوگرم بر متر مکعب در 20 درجه سانتی گراد به 1093 کیلوگرم بر متر مکعب در 60 درجه سانتی گراد است.

پلی اتیلن گلیکول 4000 چیست؟

این بدین معنی است که وزن مولکولی این ترکیب برابر با 4000 است. به عنوان یک عامل اسمزی عمل می کند و محتوای آب در مدفوع را افزایش می دهد؛ از این رو به عنوان ملین کاربرد دارد.

ویژگی ها:

PEG یک ترکیب شیمیایی مصنوعی است که از نفت مشتق می شود. این ماده یک پلیمر آبدوست است که از واکنش اکسید اتیلن با اتیلن گلیکول یا با الیگومرهای اتیلن گلیکول یا آب ساخته می شود. فرمول آن  H−(O−CH2−CH2)n−OH است که در آن n تعداد واحدهای اتیلن اکسید را نشان می دهد. تغییر وزن مولکولی این ماده می تواند اثرات جزئی بر ویژگی های آن داشته باشد و بر شکل و ظاهر فیزیکی آن تاثیر بگذارد.

این ماده غیر سمی، بی رنگ، بی اثر، بی بو و غیر فرار است و در آب و حلال های آلی مانند بنزن، تتراکلرید کربن و کلروفرم حل می شود.

خواص فیزیکی و شیمیایی:

فرمول ساختاری
فرمول شیمیایی	C2nH4n+2On+1
CAS NO	25322-68-3
مشخصات ظاهری	با توجه به وزن مولکولی می تواند جامد یا مایع باشد.
E Number	E1521
جرم مولی	44.05n + 18.02 g/mol
دانسیته	1.125
حلالیت	محلول در آب و حلال های آلی

روش تولید:

این ماده برای اولین بار در سال 1859 تولید شد. در واقع از برهمکنش اتیلن اکسید با آب، اتیلن گلیکول یا الیگومرهای اتیلن گلیکول تولید می شود. واکنش توسط کاتالیزورهای اسیدی یا بازی کاتالیز می شود. اتیلن گلیکول و الیگومرهای آن به عنوان ماده اولیه به جای آب ترجیح داده می شوند؛ زیرا آنها اجازه ایجاد پلیمرهایی با چند پراکندگی کم را می دهند.

HOCH₂CH₂OH + n(CH₂CH₂O) → HO(CH₂CH₂O)n+1H

با توجه به نوع کاتالیزور، مکانیسیم پلیمرزاسیون می تواند کاتیونی یا آنیونی باشد. پلیمرزاسیون اکسید اتیلن یک فرایند گرمازا است. گرمای بیش از حد یا آلوده کردن اکسید اتیلن با کاتالیزورهایی مانند قلیایی یا اکسیدهای فلزی می تواند باعث پلیمرزاسیون سریع شود که پس از چند ساعت به انفجار ختم می شود. این ماده با وزن مولکولی بالا با پلیمرزاسیون سوسپانسیون سنتز می شود. کاتالیزورهایی مانند سدیم هیدروکسید، پتاسیم هیدروکسید یا کربنات سدیم برای تهیه پلی اتیلن گلیکول با وزن مولکولی کم استفاده می شوند.

کاربردهای PEG:

این ماده به دلیل خواص بسیاری که دارد در صنایع متنوعی استفاده می شود در ادامه به بررسی کاربردهای آن می پردازیم.

پلی اتیلن گلیکول خوراکی:

این ماده در گرید خوراکی در صنایع غذایی، نوشیدنی و دارویی استفاده می شود.

کاربرد پلی اتیلن گلیکول در پزشکی:

گرید دارویی این ماده به عنوان یک ماده کمکی در بسیاری از محصولات دارویی، در اشکال خوراکی، موضعی و تزریقی استفاده می شود. دلیل آن هم غیر سمی بودن و حلالیت بالای این ماده است. شستشوی کامل روده با PEG و الکترولیت های اضافه شده برای آماده سازی روده پیش از جراحی یا برای یبوست کودکان استفاده می شود.

پلی اتیلن گلیکول در درمان یبوست

گرید دارویی این ماده در درمان یبوست استفاده می شود و در دسته داروهای ملین قرار می گیرد. شربت پلی اتیلن گلیکول، ماده ای محلول در آب است و به عنوان دارو در دستگاه گوارش جذب می شود. به طور کلی با مولکول های آب پیوند هیدروژنی ایجاد می کند.

از این رو می تواند از جذب مجدد آب که باعث احتباس آب در مدفوع و افزایش فشار اسمزی می شود، جلوگیری کند. در نتیجه مدفوع نرم می شود و حرکات روده بیشتر رخ می دهد.

سایر کاربردها:

سایر کاربردهای این ماده شامل:

• یک عامل ضد کف در غذاها و نوشیدنی ها است.
• اساس بسیاری از کرم های پوست و روان کننده شخصی است.
• در تعدادی از خمیر دندان ها به عنوان پراکنده استفاده می شود.
• به عنوان سورفکتانت، امولسیفایر، پاک کننده، مرطوب کننده و نرم کننده پوست در محصولات آرایشی و بهداشتی استفاده می شود.
• جایگزین آب در اشیا چوبی است و چوب را از نظر ابعادی پایدار می کند و از تاب برداشتن یا جمع شدن چوب در زمان خشک شدن جلوگیری می کند.

یک افزودنی است که به امولسیون های عکاسی هالید نقره اضافه می شود.

بازار جهانی:

ارزش بازار جهانی این ماده در سال 2024 برابر با 5102 میلیون دلار بوده و پیش بینی می شود با رشد 5.2 درصدی به 6909.6 میلیون دلار تا سال 2030 برسد. از عوامل اصلی محرک بازار این ترکیب می توان به حلال تخصصی و عامل فعال سطحی در کرم ها و لوسیون ها، خمیر دندان، شامپوها، دئودورانت ها، نرم کنده ها، صابون ها و شوینده ها اشاره کرد. این ترکیب در لوازم آرایشی، دارویی، مواد غذایی، چسب ها، رنگ ها و پوشش ها استفاده می شود. انتظار می رود که گسترش صنعت کاغذ در چین و هند تقاضا برای این ماده شیمیایی را افزایش دهد؛ زیرا در تولید کاغذ و سرامیک به عنوان تثبیت کننده رنگ استفاده می شود.

زیرا در تولید کاغذ و سرامیک به عنوان تثبیت کننده رنگ استفاده می شود. البته از آنجایی که ترکیبی آبدوست است در ساخت داروها نیز استفاده می شود و از این رو بازار رو به رشدی داشته است. البته دومین سهم بزرگ جهان را آمریکای شمالی با حدود 30 درصد در اختیار داشته است. در این منطقه از PEG در صنایع آرایشی و بهداشتی و صنایع غذایی استفاده می کنند.

MSDS و نکات ایمنی:

اگرچه این ماده ترکیبی غیر سمی است اما لازم است پیش از کار با آن برگه اطلاعات ایمنی مربوط به آن را مطالعه نمایید.

• پس از استنشاق، از محیط کار خارج شده و هوای تازه تنفس کنید.
• در صورت تماس با چشم لنز را خارج کرده و با آب فراوان آن ناحیه را بشویید.
• پس از تماس با پوست، لباس های آلوده را تعویض نمایید و آن ناحیه را بشویید.
• در صورت بلع حتما 2 لیوان آب بنوشید و در صورتی که احساس ناخوشایندی دارید با پزشک مشورت نمایید.

با رعایت نکات ایمنی، خطرات ناشی از کار با این ماده را کنترل نمایید.