مایعی شفاف و اشتعالپذیر از مشتقات نفت حلال 402 نام دارد؛ البته این ماده با نامهای دیگری همچون White spirit و یا Mineral spirit نیز شناخته میشود. از این حلال به عنوان رقیق کننده برای رنگ و یا جزئی از رقیق کنندهها و محلولهای تمیزکننده و چربیزدا استفاده میشود. امکان خرید حلال 402 صنعتی به صورت جزئی در مقادیر یک کیلوگرمی و بالاتر با بهترین و مناسبترین قیمت و کیفیت از آرمان شیمی فراهم است.
حلال 402 چیست ؟
وایت اسپریت (حلال 402 یک نوع وایت اسپریت است) یک ترکیب آلی بهصورت ترکیبی از هیدروکربن های آلیفاتیک، راست زنجیر و آلیسیکلیک با 7 تا 12 کربن است که از تقطیر نفت سفید به دست میآید. مایعی شفاف با بوی شدید و شبیه به سایر مشتقات نفتی بوده که نوع بدون بوی آن نیز جهت مصارف عمومی مانند رقیق کننده رنگ روغن تولید می شود. نقطه جوش آن در گستره 130 تا 200 درجه سانتیگراد است.
در آب نامحلول است و به عنوان حلال بهمنظور استخراج، تمیزکننده، چربیزدا، رنگ، روغن جلا، نگهدارنده های چوب، لاک و آسفالت استفاده می شود. با عوامل اکسید کننده قوی واکنش می دهد.
انواع و خواص فیزیکی شیمیایی
این حلال بسته به روش حذف سولفور از آن به سه دسته تقسیم میشود که هرکدام دارای نقطه جوش، نقطه اشتعال و جرم مولکولی متفاوتی هستند. در آمریکا به حلال دسته1 اصطلاحا Stoddard solvent نیز گفته میشود.
| دسته | دسته 1 | دسته 2 | دسته 3 |
| روش حذف سولفور | Hydrodesulphurized | Solvent-refined | Hydrotreated |
| جرم مولکولی تقریبی | 140 gr/mol | 150 gr/mol | 160 gr/mol |
| نقطه جوش | 130-144◦C | 145-174◦C | 175-200◦C |
| نقطه اشتعال | 21-30◦C | 31-54◦C | 55◦C< |
| چگالی تقریبی در 15C | 0.765 | 0.780 | 0.795 |
ویسکوزیته در 25C
| 0.74-1.65 | 0.74-1.65 | 0.74-1.65 |
| چگالی بخار | 4.5-5 | 4.5-5 | 4.5-5 |
روش تولید
به طور معمول وایت اسپریتها از تقطیر نفت سفید در گستره دمایی 140-215 درجه سانتیگراد بهدست میآیند. نفت سفید مخلوطی از هیدروکربنها با 10 تا 16 اتم کربن بوده در حالیکه وایت اسپریتها مخلوطی از هیدروکربنها با 7 تا 12 اتم کربن هستند. بنابراین با شکستن (Cracking) نفت سفید میتوان آن را تولید کرد.
این ماده در برخی پالایشگاههای کشور مانند پالایشگاه اصفهان، پالایشگاه تهران، پتروشیمی بیستون، پالایشگاه شیراز، پالایشگاه تبریز، پالایش نفت بندرعباس، شرکت نفت ستاره خلیج فارس و پالایش نفت کرمانشاه تولید میشود.
کاربرد حلال 402
این ماده کاربردهای بسیاری از جمله موارد زیر دارد:
- مایع پرکننده گیج ها و نشانگرها
- از اجزای اصلی افزودنیهای سوخت و روغن خودرو
- در چاپ روی پرده به منظور پاک کردن و رفع گرفتگی پس از چاپ
- به عنوان سیال برش در ماشینهای تراش فوق دقیق (تراش الماس)
- تمیز کننده و چربی زدای قطعات ماشین آلات صنعتی و سطوح فلزی
- حلال و رقیق کننده برای رنگهای روغنی و رزین و تمیز کردن برسها و ابزار نقاشی
- جایگزین مناسبی برای تربانتین گیاهی به دلیل سمیت، اشتعالپذیری و قیمت پایینتر
- اگرچه میتواند جایگزین نفت سفید در چراغهای قابل حمل شود، اما به دلیل نقطه اشتعال پایینتر نسبت به نفت سفید توصیه نمیشود.
حلال 402 دارای بوی شدید مانند بوی نفت سفید است که با حذف بیشتر هیدروکربنهای آروماتیک سمی نوع بدون بوی (OMS) آن نیز تولید میشود.
از کاربردهای OMS می توان به استفاده از آن در رنگ روغن اشاره کرد. همچنین در صورتی که لکه جوهر روی لباس با ایزوپروپیل الکل از بین نرفت می توان از این ماده بهره برد.
مزایا و معایب:
| مزایا | معایب |
| خورنده نیست | قابلیت اشتعال پذیری بالا |
| از نظر شیمیایی پایدار | – |
| مقرون به صرفه | – |
بازار خرید و فروش جهانی:
ارزش بازار این ماده در سال 2023 برابر با 7.21 میلیارد دلار بوده و تا سال 2031 به 12.09 میلیارد دلار می رسد و یک رشد 6.88 درصدی را طی می کند. این ماده کاربردهای گسترده ای در مبلمان دارد و در صنعت رنگ و پوشش نیز به صورت قابل توجهی مورد استفاده قرار می گیرد. این ماده به عنوان حلال، پاک کنند، چربی زا و غیره استفاده می شود. محبوب ترین حلال در تجارت رنگ، حلال 402 است. بازار این ماده را بر اساس محصول و کاربرد آن به بخش های مختلفی تقسیم می کنند. بر اساس کاربرد این ماده به عنوان حلال، تینر رنگ، تمیز کننده، چربی زاد و ماده ضدعفونی کننده استفاده می شود.
بر اساس منطقه جغرافیایی، آمریکای شمالی سهم بزرگی را در بازار جهانی این ماده داشته است. زیرا گسترش بازار رنگ و پوشش به ویژه در ایالات متحده، ناشی از افزایش تقاضا در بخش هایی مانند حمل و نقل است. البته نمی توان سرعت پیشرفت بازار این ترکیب را در آسیا و اقیانوسیه نادیده گرفت. در این مناطق تقاضا برای رنگ و پوشش ها در حال افزایش است، از این رو یکی از عوامل اصلی برای رشد بازار به حساب می آید.
MSDS و نکات ایمنی:
برای جلوگیری از خطرات ناشی از کار با مواد شیمیایی، پیش از کار توصیه می شود برگه اطلاعات ایمنی مربوط به آنها را مطالعه نمایید.
- این ماده ترکیبی قابل اشتعال، خطرناک و مضر برای انسان ها و محیط زیست است.
- پس از تماس با چشم، برای چند دقیقه بلافاصله با آب بشویید.
- پس از تماس با پوست، آن ناحیه را با آب و صابون بشویید و لباس های آلوده را تعویض نمایید.
- پس از بلع تصادفی، فورا دهان را با مقداری آب بشویید و سعی نکنید با استفراغ آن را خارج کنید. یک لیوان آب بنوشید و در صورتی که احساس ناخوشایندی دارید به پزشک مراجعه کنید.
- پس از استنشاق، از محیط کار خارج شده و هوای تازه استشمام کنید.
- برای خاموش کردن آتش ناشی از این ماده ار کف، اسپری آب و مواد خاموش کننده استفاده کنید.
- دور از سطوح گرم و گرما نگهداری شود و در زمان کار از سیگار کشیدن پرهیز کنید.
- این ماده را در ظرف در بسته و محیط دارای تهویه نگهداری کنید. محیط خشک، خنک، دور از نور مستقیم خورشید و دسترس کودکان بهترین مکان برای نگهداری این ماده است.
با رعایت نکات ایمنی، خطرات ناشی از کار با مواد شیمیایی را کنترل نمایید.
خطرات:
حلال 402 ترکیبی نسبتا فرار و سمی بوده و در صورت استفاده مکرر و یا قرار گرفتن طولانی مدت در معرض بخار آن میتواند موجب اختلال در سیستم عصبی مرکزی، سرگیجه، سرفه، ورم ریوی، سوزش جزئی چشمها و خواب آلودگی، سرطان و نقص ژنتیکی شود. در اثر تماس با پوست باعث تحریک پوستی میشود. در صورت بلعیده شدن و یا ورد به مجاری تنفسی می تواند کشنده باشد. این ترکیب بسیار اشتعالپذیر بوده و ترکیب بخارات آن با هوا تشکیل مخلوط انفجاری را میدهد که در حضور شعله و یا جرقه منفجر می شوند. بنابراین در ظروف دربسته و به دور از مواد اکسنده و هرگونه شعله نگهداری شود.
