اورتو زایلین چیست ؟

اورتو زایلین (Orthoxylene) یک ترکیب شیمیایی از دسته هیدروکربن‌های آروماتیک و از مشتقات زایلین است. زایلین‌ها (Xylenes) مخلوط سه ایزومر مختلف می‌باشد: اورتو زایلین، متا زایلین، و پارا زایلین. اورتو زایلین دارای ساختار شیمیایی C₆H₄(CH₃)₂ است که دو گروه متیل (-CH₃) به صورت جانبی به حلقه بنزن متصل شده‌اند.

مزایا و ویژگی های اورتو – زایلین

زایلن آزمایشگاهی دارای عدد اکتان بالا و همچنین فشار بخار پایین بوده و شامل حدود 40 تا 50 درصد متا – زایلین و بیش از ۲۰ درصد اورتو – زایلین ، پارا – زایلین  و اتیل بنزن است که ترکیبی عالی جهت افزودن به بنزین می‌باشد. بد نیست به این نکته نیز اشاره داشته باشیم که خواص فیزیکی و شیمیایی ایزومرهای مختلف این ماده از جمله قطبیت و اسیدیته آن ها با هم متفاوت است.

کاربرد O-Xylene

از این ماده با توجه به خواص و ویژگی های کاربردی که دارد در بخش های گوناگون صنعت و در تولید محصولات مختلف برای مثال در تولید ایزومرهای مختلف زایلن یعنی پارازایلن ، ارتوزایلن و متازایلن ، در صنعت تولید چسب برای کاهش ویسکوزیته ، در صنعت تولید پوشش های ضد آب و لوله های خط انتقال ، به عنوان حلال در صنایع چاپ ، لاستیک ، رنگ و چرم ، در شستشوی تجهیزات حمل و نقل برای تمیز کردن ریل های راه آهن ، ظروف چند وجهی مخازن هواپیما و ظرف رنگ های قدیمی و …استفاده می شود.

فرمول ساختاری اوتوزایلین

فرمول ساختاری زایلین (Xylene) شامل یک حلقه بنزن با دو گروه متیل (-CH₃) متصل به آن است. بسته به موقعیت این گروه‌های متیل نسبت به یکدیگر، سه ایزومر مختلف زایلین وجود دارد: اورتو زایلین (o-Xylene)، متا زایلین (m-Xylene)، و پارا زایلین (p-Xylene).

فرمول ساختاری هر یک از ایزومرهای زایلین:

1. اورتو زایلین (o-Xylene): گروه‌های متیل در موقعیت‌های 1 و 2 حلقه بنزن قرار دارند.
2. متا زایلین (m-Xylene): گروه‌های متیل در موقعیت‌های 1 و 3 حلقه بنزن قرار دارند.
3. پارا زایلین (p-Xylene): گروه‌های متیل در موقعیت‌های 1 و 4 حلقه بنزن قرار دارند.

تولید و ساخت ارتوزایلین

فرآیند تولید اورتو-زایلین (O-Xylene) به‌طور عمده از طریق فرآیندهای پالایش نفت و گاز طبیعی صورت می‌گیرد. یکی از روش‌های اصلی تولید اورتو-زایلین، اصلاح کاتالیستی (Catalytic Reforming) است. در این روش، هیدروکربن‌های نفتی با زنجیره‌های بلندتر در حضور کاتالیزورهای فلزی مانند پلاتین در دمای بالا و فشار زیاد به ترکیبات آروماتیک مانند بنزن، تولوئن و زایلین‌ها (از جمله اورتو-زایلین) تبدیل می‌شوند. این واکنش باعث ایجاد ترکیبات آروماتیک می‌شود که در صنایع مختلف به‌عنوان محصولات پایه استفاده می‌گردند.

پس از تولید، اورتو-زایلین باید از مخلوطی از ایزومرهای زایلین شامل متا-زایلین و پارا-زایلین جداسازی شود. برای این کار از روش تقطیر جزء به جزء استفاده می‌شود که به دلیل تفاوت در نقطه جوش ایزومرها، امکان جداسازی آن‌ها را فراهم می‌آورد. در برخی موارد، از فرآیندهای دیگر مانند کریستالیزاسیون برای خالص‌سازی بیشتر اورتو-زایلین استفاده می‌شود. محصول نهایی به‌عنوان ماده اولیه در تولید فتالیک انیدرید، پلاستیک‌ها، رنگ‌ها و رزین‌ها کاربرد گسترده‌ای دارد.

شرایط استفاده، خطرات و نگهداری اورتو زایلین

استنشاق بخار زایلین می‌تواند باعث کاهش فعالیت سیستم عصبی مرکزی شود و علائمی مانند سردرد، سرگیجه، حالت تهوع و استفراغ ایجاد کند که با قرار گرفتن در معرض سطح حدود ۱۰۰ ppm شروع می‌شود. در معرض کوتاه‌مدت، زایلین می‌تواند به سیستم عصبی آسیب برساند و در صورت بلع، پنومونیت شیمیایی ایجاد کند. تماس طولانی‌مدت با زایلین نیز باعث خشکی و تحریک پوست می‌شود و ممکن است عوارضی همچون تحریک‌پذیری، افسردگی، بی‌خوابی، خستگی و مشکلات حافظه ایجاد کند. همچنین، مطالعات حیوانی نشان می‌دهد که زایلین می‌تواند به رشد و سیستم تولیدمثل آسیب برساند.

پس فراموش نکنید که به هنگام استفاده از این ماده حتماً از دستکش، ماسک، عینک و لباس ایمنی استفاده نمایید.

توجه کنید که اورتو-زایلین باید در محیطی خنک، با تهویه مناسب و دور از منابع حرارت و آتش نگهداری شود، زیرا این ماده به‌شدت اشتعال‌پذیر و سمی است. ظروف نگهداری آن باید محکم بسته شده و در مکان جداگانه‌ای از سایر مواد قرار گیرد. حتی ظروف خالی نیز به دلیل باقی‌مانده‌های ماده، خطر آتش‌سوزی دارند.