استون چیست ؟ چه کاربردهایی دارد ؟ راهنمای جامع استفاده از استون

ماده استن (Acetone)، با اسامی تجاری استن، دی متیل کتون و B-متیل کتون، ساده‌ترین کتون با فرمول مولکولی CH3COCH3 است. که به صورت مایعی فرار، بی رنگ، با بو و طعم مشخص در محیط ظاهر می‌شود. این ترکیب شیمیایی، به راحتی در هوا تبخیر و به خوبی با آب مخلوط می‌شود.

دی متیل کتون یکی از سه کتون موجود در بدن است که به طور طبیعی در بدن مشاهده می‌شود. این ماده از اکسیداسیون اسید چرب در بدن تشکیل می‌شود. روزه داری، دیابت و ورزش شدید باعث افزایش تولید این ماده در بدن می‌شود.

در شرایط عادی، کتون تقریباً به طور کامل در کبد و به میزان کمتری در ریه و کلیه تولید می‌شود. این محصول به کلیه، بافت ها و اندام‌های بدن منتقل می‌شود. در محل انتقال از آن به عنوان منبع انرژی استفاده می‌کنند.

پروپانون، حلال استون است.

اِستون یا Acetone یک حلال شیمیایی بسیار متداول و از ساده‌ترین کتون‌ها است. در ادامه توضیح‌های مهم و کاربردی دربارهٔ آن آورده‌ام:

ویژگی‌های اصلی استون

• مایعی بی‌رنگ و فرّار (خیلی زود بخار می‌شود)

• بوی تند و مشخص

• به‌خوبی در آب حل می‌شود

• قابل اشتعال است

• یکی از پرمصرف‌ترین حلال‌ها در صنعت و آزمایشگاه

کاربردهای استون

• پاک‌کنندهٔ قوی در صنایع رنگ، رزین و چسب

• حلال در مواد پلاستیکی و الیاف مصنوعی

• استفاده در لابراتوارها برای تمیز کردن ابزار

• استفاده در لوازم آرایش (مثل لاک‌پاک‌کن‌ها)

• کاربرد در صنایع دارویی و شیمیایی به عنوان

✔️ ایمنی و نکات احتیاط

• به‌شدت قابل اشتعال است؛ دور از جرقه و حرارت نگهداری شود.

• بخارات آن می‌تواند باعث سردرد یا تحریک چشم و بینی شود.

• روی پوست باعث خشکی و تحریک می‌شود؛ بهتر است تماس طولانی با آن نداشته باشید.

• در محیط‌های بسته با تهویهٔ ضعیف نباید با آن کار کرد.

بوی میوه ای هوای بازدم افراد دیابتی، ناشی از CH3COCH3 می‌باشد. که البته این بو در اکثر افراد نشانه دیابت است.

اطلاعات شناسایی استون و نام های دیگر  استون چیست ؟

نامگذاری آستون

از قرن هفدهم و قبل از پیشرفت‌های مدرن در نام‌گذاری شیمی آلی،آستون نام‌های مختلفی داشت. این نام‌ها عبارتند از روح زحل (spirit of Saturn)، که زمانی که تصور می‌شد ترکیبی از سرب است. بعداً روح پیرو استیک و استر پیرو استیک شد.

قبل از نام “استون” که توسط آنتوان بوسی بود. کارل رایشنباخ آن را “مسیت” (از یونانی μεσίτης، به معنی واسطه) نامید. ادعا کرد که متیل الکل از مزیت و الکل اتیلیک تشکیل می‌شود. نام‌های مشتق شده از مزیت شامل مسیلن و اکسید مسیتیل است که ابتدا از استن سنتز شدند.

بر خلاف بسیاری از ترکیبات با پیشوند استات دارای یک زنجیره 2 کربنی، دی متیل کتون دارای یک زنجیره 3 کربنی است که باعث سردرگمی شد. زیرا نمی‌تواند یک کتون با 2 کربن وجود داشته باشد. پیشوند به رابطه استن با سرکه (acetum در لاتین، منبع کلمات “اسید” و “استیک”) به جای ساختار شیمیایی آن اشاره دارد.

کشف استون

این ماده تجاری (ماده استن)، نخستین بار توسط حییم وایز من کشف شد. وی، از سال ۱۹۱۶ تا ۱۹۱۹ دارای سمت ریاست آزمایشگاه شیمی بود. در این زمان، طی انجام وظایف خود موفق به کشف این ماده ارزشمند و تجاری شد.

دی متیل کتون، اولین بار توسط حییم وایزمن کشف شد. وی این ماده را از تقطیر خشک استات کلسیم تولید کرد. پس از آن، این ماده، توسط تقطیر اتانول به دست آمد.

استن، الکل‌های بوتیل و اتیل از تخمیر کربوهیدرات تولید شدند. (در دهه ۱۹۲۰)

در دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، فرآیند دهیدروژناسیون ۲-پروپانول و اکسیداسیون کومن جایگزین مسیر کربوهیدرات شد. این روش، به همراه اکسیداسیون مستقیم پروپن بیش از ۹۵ %، استن تولید شده در سراسر جهان را تشکیل می‌دهد.

فرمول سوختن آستون به صورت زیر نوشته می‌شود :

(CH3)2CO+4O2—–> 3CO2+3 H2O

انواع استن

استن(Acetone)، به دو صورت طبیعی و مصنوعی تشکیل می‌ شود. به عبارت ساده‌تر، این ماده می‌ تواند، به طور طبیعی در بدن انسان (طبیعی) یا از نظر شیمیایی در کارخانه (صنعتی) تولید شود. انواع استن های موجود در بازار به شرح زیر است.

• صنعتی
• خالص (آزمایشگاهی) – استون مرک
• حلال

استون صنعتی چیست ؟

دی متیل کربونیل، که معمولا با اسامی همچون دی متیل فرمالدهید، دی متیل کتون، کتو پروپان، پروپانون و دی متیل کتون مشاهده می شود. ساده ترین و کوچکترین عضو کتون است، که به طور گسترده در صنعت مورد استفاده قرار می گیرد.

استون خالص (آزمایشگاهی) 

استن خالص حاوی مولکول ها با یون استن است. زیرا، در شیمی، یک ترکیب شیمیایی خالص شامل یک ماده و مجموعه خاصی از مولکول و یون است.

تفاوت استون صنعتی و آزمایشگاهی : استن موجود در آزمایشگاه ها درصد خلوص و قیمت بالایی دارد. و جهت شست و شو ظروف آزمایشگاهی به کار برده می‌شود. اما، گرید صنعتی آن درصد خلوص و قیمت کمتری دارد. بنابراین، به عنوان حلال استفاده می‌شود. قیمت آستون صنعتی و آزمایشگاهی با یکدیگر تفاوت دارد.

قیمت حلال استون در داروخانه

B- متیل کتون، حلالی بسیار عالی، برای پلاستیک‌ها و فیبرهای صنعتی هستند. از این رو، با عنوان حلال استن در بین افراد مشهور است.

استون کومهو 

B- متیل کتون کومهو (کمهو) مایعی بی رنگ، شفاف، فرار، با بویی شیرین محلول در آب و سمی است که به عنوان یک حلال آلی پرکاربرد در صنایع مختلف مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

خواص فیزیکی و شیمیایی (خواص آستون)

خصوصیات فیزیکی پروپانون مانند سرعت تبخیر زیاد، گرانروی کم و اختلاط با آب و چندین حلال آلی، آن را برای استفاده به عنوان حلال مناسب می‌ کند. از پروپانون به عنوان ماده اولیه در سنتز شیمیایی بسیاری از محصولات تجاری استفاده می‌ شود.

علت این امر توانایی آن در انجام واکنش‌های اکسیداسیون – احیا است. برخی از خواص فیزیکی و شیمیایی استون در جدول زیر آمده است.

اطلاعات فیزیکی و شیمیایی استون

خواص شیمیایی

برخی از داده های مربوط به خواص شیمیایی ساده ترین کتون آلیفاتیک در زیر آورده شده است.

خصوصیات فیزیکی استون آن را به یک حلال عالی تبدیل کرده است. خواص فیزیکی استن عبارتند از :

• سرعت تبخیر بالا
• گرانروی کم
• انحلال پذیری در آب و چندین حلال آلی دیگر
• توانایی بالا در انجام واکنش های اکسیداسیون / احیا در بسیاری از محصولات تجاری مورد استفاده قرار می گیرد. (به عنوان ماده اولیه در سنتز مواد شیمیایی استفاده می شود)

سایر خواص فیزیکی و شیمیایی استون در جدول زیر آورده شده است.

خواص فیزیکی:

مشخصات فیزیکی استن را در جدول زیر مشاهده بفرمایید.

خواص شیمیایی

• واکنش‌های اکسیداسیون : استون می‌تواند تحت شرایط خاصی اکسید شود.
• واکنش با اسیدها : می‌تواند با اسیدها واکنش دهد و ترکیبات مختلفی تولید کند.
• واکنش با بازها : در حضور بازها، استون می‌تواند به ترکیبات کربونیل تبدیل شود.
• پلیمریزاسیون : در دماهای بالا و در حضور کاتالیزورها، ممکن است به پلیمرهایی تبدیل شود.

استون به عنوان یک حلال در بسیاری از فرآیندهای صنعتی و آزمایشگاهی استفاده می‌شود و همچنین در تولید محصولات آرایشی و دارویی کاربرد دارد.