به طور کلی ادتا یا اتیلن دی آمین تتراستیک اسید (به انگلیسی: Ethylenediaminetetraacetic acid) که به اختصار به آن EDTA می گویند، یک اسید آمینه پلی کربوکسیلیت با فرمول شیمیایی C10H16N2Na2O8 است. این ماده در واقع یک عامل کیلیت است که با یون های فلزی واکنش می دهد و کمپلکس های فلزی پایدار و محلول در آب را می سازد. این محصول به صورت چندین نمک به ویژه ادتا 2 سدیم (disodium EDTA) و ادتا 4 سدیم (Tetrasodium EDTA) وجود دارد. از این ماده برای کاربردهای گوناگون از جمله افزودنی مواد غذایی یا عامل حفظ طعم و بافت محصولات غذایی مورد استفاه قرار می گیرد.
تعیین سختی آب:
در ویدیو زیر تیترانت ادتا برای تعیین میزان سختی آب را مشاهده می کنید. در این آزمایش ابتدا بورت را با ادتا پر می کنیم و نمونه مورد نظر را در ارلن می ریزیم. سپس چند قطره بافر سختی اضافه می کنیم. لازم است در این مرحله معرفی را به ارلن اضافه کنیم. این معرف بدین صورت عمل می کند که در صورت حضور سختی در آب به رنگ قرمز و در صورت عدم حضور سختی به رنگ آبی در می آید. در ادامه لازم است نمونه مورد نظر را تیتر کنیم. در این تیتراسیون، پس از افزودن هر قطره ادتا باید محلول را کامل هم بزنیم. زمانی که محلول به رنگ آبی تبدیل شود، به نقطه پایان رسیده ایم. در اینجا با توجه به میزان ادتا مصرفی می توان زمان رسیدن به نقطه پایانی را ارزیابی کرد.
این ماده را به سه نوع 2 سدیم، 4 سدیم و 4 هیدروژن میتوان تقسیم کرد که در ادامه به معرفی دو مورد از آنها خواهیم پرداخت.
ادتا 2 سدیم چیست؟
این ماده با نام های دیگر EDTA دی سدیم، دی سدیم اتیلن دی آمین تتراستیک اسید و نام شیمیایی دی هیدرات نمک دی سدیم اتیلن آنی تریلو تتراستیک اسید یک کریستال بی بو و محلول در آب است. یک ترکیب مصنوعی که از اتیلن دی آمین، فرمالدئید و سیانید سدیم ساخته می شود و در تولید دارو و به عنوان یک افزودنی مواد غذایی در صنعت مورد استفاده قرار می گیرد. در جدول زیر برخی از خواص فیزیکی و شیمیایی این ماده را مشاهده می کنید.
| فرمول شیمیایی | C10H16N2Na2O8 |
| cas no | 2سدیم: 3-33-139 4سدیم: 4-36-13235 |
| وزن مولکولی | 338.22 گرم |
| مشخصات ظاهری | جامد کریستالی سفید رنگ، بی مزه و بی بو |
| نقطه ذوب | 242ºC |
| دانسیته | 1.01 g/cm3 |
| حلالیت | محلول در آب، حلالیت کم در اتانول |
ادتا 4 سدیم چیست؟
یک نمک خالص که از خنثی سازی اتیلن دی آمین تتراستیک اسید با چهار هیدروکسید سدیم ساخته می شود و به شکل جامد سفید رنگ و بسیار محلول در آب است.
نمونه های تجاری این ماده را معمولا هیدراته (آبدار) می کنند؛ خواص فرم هیدراته و دهیدراته آن به شرط داشتن pH مشابه، یکسان است. در جدول زیر برخی از خواص این ترکیب را مشاهده می کنید.
| فرمول شیمیایی | C10H12N2Na4O8 |
| وزن مولکولی | 380.17 گرم |
| مشخصات ظاهری | جامد سفید رنگ |
| نقطه ذوب | 200ºC |
| دانسیته | 0.7 g/cm3 |
| حلالیت | محلول در آب |
| pH | بین 4 تا 6 |
روش تهیه:
در تمام روش های صنعتی برای ساخت این ماده و نمک های آن، فرمالدئید و سیانید هیدروژن یا سیانید فلز قلیایی را به محلول آبی این ترکیب اضافه می کنند. سپس نمک ها با هیدرولیز تشکیل می شوند. همچنین می توان با حرارت دادن تتراهیدروکسی اتیلن دی آمین با هیدروکسید سدیم یا پتاسیم با استفاده از کاتالیزور اکسید کادمیوم، آن را ساخت. برای تهیه ادتا 2 سدیم، اتیلن دی آمین تتراستیک اسید را در یک محلول داغ که حاوی دو هیدروکسید سدیم است حل می کنیم و سپس محلول را کریستالیزه می کنیم.
کاربرد ها:
ادتا 2 سدیم یک نگهدارنده، جداکننده و تثبیت کننده است و در داروهای ضد انعقادی، لوازم آرایشی، صنایع غذایی، تصفیه آب و رنگرزی کاربرد دارد. اما بیشتر در محصولات مراقبت از پوست و آرایشی از آن استفاده می شود. همچنین در درمان های پزشکی هم مفید است؛ معمولا در درمان سمیت فلزی، به فلزات سمی در جریان خون وصل و قبل از اینکه به بافت آسیب وارد کنند آنها را به کلیه می برد.
ادتا 4 سدیم نیز کاربردهایی از جمله کمک به فرمولاسیون یک محصول در حذف زنگ زدگی، خوردگی و رسوب دارد. همچنین در لوازم آرایشی و محصولات مراقبت از پوست و مو استفاده می شود. غلظت 6% آن، به عنوان ماده فعال اصلی در برخی از فلاش های سیستم خنک کننده موتور استفاده می شود.
کاربرد ادتا 2 سدیم در لوازم آرایشی:
از این ترکیب در لوازم آرایشی و مراقبت پوست مانند مرطوب کننده ها ، صابون ها، شامپوها، نرم کننده ها و رنگ موها استفاده می شود. در این محصولات این ماده، به یون های فلزی متصل شده و آنها را غیر فعال می کند، بدین ترتیب از فساد محصولات آرایشی جلوگیری می کند.
کاربرد ادتا 4 سدیم در تصفیه آب:
در سیستم تصفیه آب از این ماده برای کنترل سختی آب، کنترل یون های کلسیم و منیزیم که رسوب تشکیل می دهند، استفاده می کنند.
بدین صورت که این ترکیب به یون های فلزی مانند کلسیم و منیزیم می چسبد و با ته نشینی آنها، آب را تصفیه می کند.
تفاوت بین ادتا 2 سدیم و ادتا 4 سدیم چیست؟
اصلی ترین تفاوت بین این دو نمک، مقدار pH آنهاست. دی سدیمEDTA دارای pH کمتر از 7 و تترا سدیم EDTA دارای pH بیشتر از 7 است.
مزایا و معایب:
در جدول زیر مزایا و معایب، این محصول را مشاهده می کنید:
| مزایا | معایب |
| حذف فلزات سنگین و مواد معدنی از خون | ماده ای محرک و خطرناک |
| کنترل سختی آب | مضر برای سلامتی |
| حذف رسوب و خوردگی | تهوع، استفراغ، اسهال، تب و مشکلات پوستی |
بازار خرید و فروش جهانی:
بر طبق داده ها ارزش بازار این ماده در سال 2023 برابر با 1.56 میلیارد دلار بوده و تا سال 2033 با رشد 4.2 درصدی به 2.36 میلیارد دلار می رسد. این ماده یک ترکیب مصنوعی است که به دلیل توانایی در کلات کردن یون های فلزی در کاربردهای مختلف به عنوان یک عامل کیلیت استفاده می شود. بدین معنی که می تواند به یون های فلزی متصل شده و کمپلکس ادتا را بسازد. این ماده یک عامل کلات کننده قوی است که کمپلکس های پایداری را با یون های فلزی مختلف مانند فلزات سنگین سمی مانند سرب، کادمیوم، جیوه و آرسنیک تشکیل می دهد. این یون های فلزی می تواند منابع آب را از طریق تخلیه های صنعتی، به طور موثر به این یون های فلزی متصل می شود.
این ترکیب در صنایع بسیاری مانند غذایی، نوشیدنی، دارویی ،کشاورزی، تصفیه آب و غیره کاربرد دارد. بازار آن را می توان بر اساس نوع، کاربرد و ناحیه جغرافیایی به بخش های مختلفی تقسیم نمود. این ماده دارای دو نوع دو سدیم و چهار سدیم است؛ بر اساس کاربرد، ناحیه جغرافیایی مورد نظر روی بازار آن تاثیر گذار است. از نظر منطقه ی جغرافیایی این ماده در آمریکای شمالی، آمریکای لاتین، اروپا، آسیا و آفریقا کاربرد دارد، البته کاربرد آن در هر ناحیه متفاوت است. برای مثال در آسیا سرعت رشد صنایع بالا است، به همین دلیل افزایش درخواست برای این محصول در این منطقه بالا است. پس از آمریکای شمالی، سهم بزرگی در بازار آن دارد؛ در این ناحیه این ترکیب را در صنایع دارویی، غذایی و نوشیدنی به کار می برند. از جمله کاربردهایی که در رشد بازار این ماده به شدت تاثیر گذار بوده اند شامل صنایع غذایی، تصفیه آب و لوازم آرایشی است.
MSDS و نکات ایمنی:
قبل از کار با مواد شیمیایی از جمله ادتا 2 و 4 سدیم نکات ایمنی را مطالعه و رعایت کنید.
- این مواد محرک هستند.
- بلع این مواد خطرناک است.
- پیش از کار با آنها از دستکش، لباس و عینک محافظ استفاده کنید.
- استنشاق این مواد نیز خطرناک است. پس از استنشاق، هوای تازه تنفس کرده و استراحت کنید.
- موادی مضر برای سلامت انسان ها به حساب می آیند. اما هیچ مدرک معتبری در خصوص سرطان زا بودن این مواد در دسترس نیست.
- باعث تحریک پوست می شوند. پس از تماس با مقدار زیادی آب ناحیه آسیب دیده را بشویید و در صورت داشتن علائم مانند قرمزی به بیمارستان مراجعه کنید.
- برای محیط زیست موادی خطرناک به حساب می آیند. این مواد مصنوعی دارای آلاینده های پایداری هستند که تجزیه نمی شوند و می توانند مشکلات زیست محیطی فراوانی ایجاد کنند.
- فرض بر این است که این مواد قابل احتراق هستند، پس لازم است در تماس با تجهیزات مکانیکی نباشند. در صورت آتش سوزی، برای خاموش کردن آتش از اسپری آب، مواد شیمیایی خشک، کربن دی اکسید و فوم استفاده کنید.
- مصرف بیش از حد مجاز این مواد عوارض جانبی از جمله تهوع، استفراغ، اسهال، فشار خون پایین، تب و مشکلات پوستی دارد. دی سدیم EDTA باعث تداخل مدیریت قند خون در بیماران دیابتی می شود، همچنین برای بیمارانی که ریتم قلب نامنظمی دارند مضر است.
با رعایت نکات ایمنی خطرات ناشی از کار با مواد شیمیایی را کاهش دهید.
راهنمای خرید ادتا 4 سدیم و 2 سدیم:
اگر به دنبال محصولی با کیفیت بالا و قیمت مناسب هستند، فروشگاه آنلاین آرمان شیمی یکی از معتبرترین مراکز است. این فروشگاه، با ارائه محصولاتی با کیفیت، قیمت رقابتی و خدمات مشاوره تخصصی، نیازهای مشتریان خود را رفع می نماید.
